Last week when I was still recovering from flu when I learned that an 8.9 magnitude earthquake hit Japan and a tsunami destroyed coastal villages. I felt so weak watching them in the comfort of my home and not being able to do anything at that time. I am praying for the victims and their families. Patnubayan sila ng Panginoon. In this time the world should be one in reaching and helping out our brothers and sisters there.

“When you love someone, you are never apart because you carry them in your heart, always, wherever you may be. I belheve that when people you love, leave, or go away for a while, God fills the void, He stands in the gap until you can be together again – whether in this life, or in the next, for all eternity.”

I am happy for my adviser, who is embarking on a new mission field. Sabi ko nga, napakalaki ang maaring maitulong, marami siyang maabot.

I am also happy for Anna, my colleague, as she and Rez ties the know this coming June.

Awit ng Pag-ibig XX
Salin ni Virgilio S. Almario

Maisusulat ko ang pinakamalungkot na berso ngayong gabi.

Maisusulat ko, halimbawa: “Mabituin ang gabi
at nanginginig, bughaw ang mga tala sa malayo.”

Lumiligid sa langit ang simoy-gabi at umaawit.

Maisusulat ko ang pinakamalungkot na berso ngayong gabi.
Minahal ko siya, at minahal din niya ako paminsan-minsan.

Sa mga gabing ganito, ibinilanggo ko siya sa aking mga bisig.
Ulit-ulit ko siyang hinagkan sa lilim ng walang-hanggang langit.

Minahal niya ako, paminsan-minsan ko rin siyang minahal.
Sino ang hindi iibig sa kaniyang malalaki’t mga matang tahimik.

Maisusulat ko ang pinakamalungkot na berso ngayong gabi.
Maiisip kasing hindi na siya akin. Madaramang wala na siya sa akin.

Maririnig ang gabing malawak, at mas lumalawak kung wala siya.
At pumapatak sa kaluluwa ang bersong tila hamog sa pastulan.

Maano kung hindi siya mabantayan ng aking pag-ibig.
Mabituin ang gabi at hindi siya kapiling.

Ito na ang lahat. May umaawit sa malayo. Sa malayo.
Hindi mapanatag ang kaluluwa ko sa pagkawala niya.

Upang waring ilapit siya, hinahanap siya ng aking mata.
Hinahanap siya ng aking puso, at hindi siya kapiling.

Ganito rin ang gabing nagpapusyaw sa ganito ring mga punongkahoy.
Kami, sa tagpong iyon, ang nagbago.

Hindi ko na siya mahal, natitiyak ko, ngunit minahal ko siya nang todo.
Hinahanap ng tinig ko ang simoy upang hipuin ang kaniyang pandinig.

Nasa iba. Siya’y nasa iba. Tulad noong katalik siya ng aking mga halik.
Ang kaniyang tinig, malinaw na katawan. Ang kaniyang matang walang-hanggan.

Hindi ko na siya mahal, natitiyak ko, ngunit baka mahal ko siya.
Napakaikli ng pag-ibig, napakahaba ng paglimot.

Dahil sa mga gabing ganito na ibinilanggo ko siya sa aking mga bisig
hindi mapanatag ang kaluluwa ko sa pagkawala niya.

Kahit ito na ang huling pighating ipapataw niya sa akin,
at ito ang huling mga bersong isusulat ko para sa kaniya.

Araw ng Septiyembre 26, stranded ang anak ko sa Katipunan dahil abot-baywang na ang baha sa labas ng Ateneo. Nagpasiya na siyang sumama sa ilang kamag-aral at subukang tawirin ang mababaw na bahagi ng lansangan at tumuloy sa gusaling tinitirhan ng isang kasama at doon na magpabukas. Marami ring mag-aaral at mga guro ang stranded at minabuti na ng kanilang pamantasan na doon na muna tumigil sa loob ng pamantasan.

Ang ganitong pangyayari ay naulit sa maraming bahagi ng Metro Manila – mga lansangang mabilis na binaha, mga mag-anak na napilitang magpabukas sa bubong ng kanilang mga tinitirhan, mga magulang na pilit makauwi sa kanilang mga tahanan sa gitna ng peligrong susuungin upang sagipin ang kanilang mga anak…

Nagsimula na akong maghagilap ng mga damit, mga maayos na damit pambata na maari naming ibahagi sa drop-off point sa Ateneo. Sumama kami sa re-packing ng mga damit na ibinigay para sa mga survivors sa isang NGO bukod sa pagbibigay ng pagkain para sa mga nasalanta. Namigay pa kami ng iba pang mga damit sa isa pang party-list organization. Pakiramdam ko napakaraming kailangang gawin, maraming kailangang gawin, maraming dapat pang gawin.

Sumama rin ako sa isang volunteer group na magbibigay ng psycho-social intervention sa mga nasalantang komunidad. Nakapagbigay kami ng debriefing sa mga ina sa Bagong Silangan, mga volunteer workers ng isa pang komunidad doon, mga guro at development workers sa Benguet at Mt. Province.

Marami rin akong natutunan sa sarili habang tumutulong. Pero isa sa mahalagang natutunan ko ay ang pagiging mapag-unawa sa iba at maging sa sarili sa ganitong gawain. Mahirap man, patuloy ang gawain.

Para sa bayan.

I’ve written a good many things about Cory this past couple of weeks. I guess it’s time I got a little more personal.

I wasn’t an ardent fan of Cory at the beginning, I was an ardent critic. I came from the ranks of the red rather than the yellow, and looked at the world from the prism of that color. It got so that in one program Kris Aquino invited me to (I don’t know if she remembers this), she took me to task for it. It was an Independence Day show, and during one break, Kris turned to me and said: “Why are you so mean to my mom?”

I was, to put it mildly, taken aback. It’s not easy finding a clever answer to an accusation like that put with breathtaking candor. I just flashed what I thought would be a disarming smile. I don’t know if it disarmed.

What can I say? Maybe I’m just naturally mean. Or maybe I just say what I mean and mean what I say.

Years later, when the world had turned, and not for the better, I got an unexpected phone call. Cory was at the other end, which awed me. She said she was calling just to express her appreciation for something I had written about her. I do not now recall what it was. What I recall was mumbling something about not being the best person to say those things in light of what I had been saying before. She said that wasn’t true: I was the best person to say those things because of what I had been saying before. I appreciated the appreciation.

Still years later, I would have cause to appreciate yet one more thing. That was February this year when, from out of the blue, Cory visited at the wake of my mother. I did not bother to ask, “Why are you so kind to my mom?” I knew by then it was her nature to be so. She stayed for about an hour, and did much of the talking. Boy, could she talk! I didn’t know that before. But I’ve always been a good listener. She talked, I listened. What we talked about is best left for another time. But afterward, I thought: What strange directions life takes. What strange forks, detours, and crossings life takes. I’ve seen activists who began by serving the people, or exhorting the world to, end up serving only themselves. And I’ve seen students who thought only of saving their families end up saving the world, or trying to. I’ve seen the best and the brightest turn only into the worst and greediest. And I’ve seen someone who was walang alam, or who was made out to be so, teach the world a thing or two about honor and courage and grace.

Maybe it’s not so strange that people who start out being enemies on grounds of principle end up being friends on those same grounds. And people who start out being friends without principle end up being enemies on that same ground. I wondered, like someone who had come back to where he started and saw the place for the first time: Maybe colors are there to unite us more than separate us. Maybe red is just the blood that pulses in the veins in love and war. Maybe yellow is just the pages of a letter from a loved one that magically bring him back to life. Maybe blue is just the sky, however cloudy, when looked at through the bars of a prison cell. Maybe green is just fields promising plenitude. Maybe black is just the tangle of our fate, the twists and turns of our life, as we grope our way forward. Maybe white is just the grace to push on, amid the darkness.I wondered with the wisdom of innocence and the naivete of age: Maybe we’re divided only into good people and bad people. How people are so, or become so, I’ll leave others to divine.

Maybe they are just born that way, maybe like scorpions they sting because it is in their nature to sting. Or maybe they are made that way, as much by the circumstances that mold their character as their character that molds their circumstances. But bad people are there; we know that only too well. Just as well, good people are there too; we know that even more so.

We know the latter because we had someone walk with us who was so. Someone who was so disinterested in power she accepted it gravely as a matter of duty and gave it up gracefully as a matter of trust, for which she remains an awesome force even in death. Someone who, while she lived, showered not very small kindnesses on others in their hour of need or bereavement, having known bereavement herself and the comfort of empathy as much as the empathy of comfort, for which she continues to live with us even in death. Someone who proved once before as Joan of Arc and who will prove once again like El Cid the terrifying and wondrously prophetic vision of her faith: The exalted shall be humbled and the humble exalted.

In life and in death, Cory has been—pardon my French—one damn good person. Good persons of the world, unite. You have nothing to lose but your bane.

Matagal ring natigil ang paglalakad ng mga nakapilang tao dahil na rin nag-misa pa sa loob ng La Salle. Palitan na kami ni Lex sa pagtayo at pag-upo sa espasyong konkreto na inuupuan na rin ng mga napagod sa matagalang pagtayo sa linya. Wala akong nakitang nagalit sa matagal na paghihintay.

Iniisip ko nga kung bakit maraming taong nagtitiis maglakad ng malayo,  ma-ulanan, tumigil at tumayo sa linya nang matagal,  magtiis na hindi makakain ng maayos  para masilayan lamang sa maiksing panahon ang dating pangulo?

Pawang nakikiaayon pa nga ang panahon sa lungkot na nadarama ng sambayanan sa kanyang pagpanaw. Makulimlim ang langit at nagbabadya parati ng pagbuhos ng ulan.

Pakiramdam ko lang noong panahong iyon, pantay-pantay ang lahat ng pumila, handang maghirap at ibigay ang  kanilang sarili para masilayan kahit sa kaunting sandali ang isang taong umukit ng mahalagang papel sa kasaysayan, isang ina ng bayan na  tulad nga ng sinabi ni Bishop Soc Villegas ay namatay ng makailang ulit para ialay ang kanyang sarili para sa bayan.

Halos lahat naman ng mga magulang ay nangarap ng mabuting kinabukasan para sa kanilang mga anak. Kahit di nila masabi ng diretsahan, maaninag sa mga mata ang pag-asa at pagmamalaki nila sa kanilang mga anak. Napakalaking bagay na maiparamdam sa mga anak ito.

Nalulungkot lang ako ngayon sa pinagdaraanan ng mga magulang ni Tara Santelices, isang Ateneo graduate na binaril sa loob ng jeep na sinakyan halos isang taon ng nakalipas. Marami ring pangarap si Tara at kapareho ng aking panganay, balak rin niyang mag-aral sa law school.  Binawian na siya ng buhay noong umaga ng Hulyo 26.

Nalulungkot rin ako ng makita ko ang litrato ng ama at ina ni Josemarie Enriquez o Kristo sa mga nakakakilala sa kanya. Isa si Kristo sa mga kabataang aktibistang nag-alay ng kanilang buhay para sa pangmatagalang pagbabago ang ating lipunan. Pinahirapan siya at pinaslang; hanggang ngayon ay hindi pa natatagpuan ang kanyang labi.  Bakas sa mga mata ng  kanyang magulang ang lungkot at pangungulila sa kanilang panganay na anak.

Natutuwa akong nakita ko at nakausap ko ang ilang mga taong naging malapit na rin sa akin – mga nakasama ko sa gawain dati at nakatulong rin sa aking pagdesisyong tahakin ang landas ko ngayon